Balat Keşif Günlüğü

IMG_2209-sIMG_2222-sIMG_2186-s

-Bu yazı, yeni mekan eklemeleriyle 2019 yılında güncellenmiştir.

İstanbul’da, dünden bugüne büyük değişime uğramış semtlerden biri de Balat. Cumbalı renkli evleri, bir balkondan diğerine uzanan çamaşırlıkları, sıvası dökülmüş binaları, avlulu kiliseleri, ara sokakları birbirine bağlayan dar ve dik merdivenleri, ağaçların arasından maviyi gören yüksek tepeleri, yoldan geçen hurdacı ve bozacılarıyla, büyük değişimlerden geçse de kendi halinde olan, tarihi bir semt.

 

IMG_2181-s

1950 yıllarında Balat’ı terk eden Yahudilerden geriye Yanbol Sinagogu ve Ahrida Sinagogu kalmış. Balat ve Fener semtleri 15. YY.’da Balat ve Haliç’in karşısındaki Hasköy’de yerleşen Yahudilerin, şu anda Ayios Strati Ortodoks Kilisesi ve Surp Hreşdegabet Kilisesi’ne yakın civarda yaşayan Hristiyanların ve Mimar Sinan’ın yapmış olduğu Ferruh Kethüda Camii’ne giden Müslümanların beraberce, huzurla yaşadıkları buluşma noktasıymış. Günümüzde ise bu çeşitliliğinin azalmış olduğunu, terk edilen bina ve kapısı kapalı ibadethanelerinden anlayabiliyoruz.

foto2-sfoto16-s

Balat sokaklarını yeni baştan keşfe çıktığımda, evlerin bacalarından çıkan duman, fırından gelen yeni pişmiş ekmek kokusuna karışıyor. O an, bu semtin verdiği hissi ne kadar çok sevdiğimizi anlıyorum.

1923’ten beri açık olan Evin Fırını’ndan mis gibi kurabiyeler alıp, yoluma devam ettiğimde uzaktan kırmızı kiremitleriyle, sanki ilk kez görüyormuşum gibi, beni yeniden büyülemeyi başaran lisenin yanına geliyorum.03- Fener Rum Erkek.jpg

Fener Rum Erkek Lisesi önünde çocuklar top peşinde koşturuyor. Dik yokuştan yuvarlanıp aşağılara kadar inen topu hiçbiri durduramıyor ve bağrışmalar çoğalıyor. O esnada lisenin zili çalıyor. Tepede gezinen martılar, ara ara yüzünü gösteren bulutlar ve 1881’de yapımına başlanıp, 1883 yılında Fransa-Marsilya’dan getirtilen tuğlalarla yapımı tamamlanan Kırmızı Mektep büyük bir uyum içinde gözümde adeta bir fotoğraf karesini oluşturuyor. Bu okulun, döneminde dünyanın çeşitli yerlerinden gelen Ortodokslara iyi bir eğitim vermek amacıyla yapıldığını, okulun arsasının Moldovya prensi dönemin tanınmış şair, yazar ve tarihçisi Dimitri Kantemir’e ait olduğunu ve günümüzde de geçmişe oranla az sayıda da olsa Rum öğrenciye eğitim verdiğini öğreniyorum.

Kuş bakışı görünümü bir kartalı andıran bu okulun mimarı; Kostantin Dimadisi hayranlıkla anıp, yürümeye devam ediyorum.
Fener Rum Erkek Lisesi Adres: Sancaktar Yokuşu No: 36, Fener
Evin Fırını: Balat Mah., Vodina Cd. 82/A

IMG_2221-s.jpg

Kiremit Caddesi önüne geldiğimde içim renklerle dolup taşıyor. San Francisco’nun “painted ladies”ini andıran bu yan yana dizili binalar, Balat’ın en iyi şekilde restore edilip korunmuş evlerinden. Şimdilerde içlerinde kimler yaşıyor bilmesem de, bu sokağa gelip bu binaları uzaktan izlemek bile içimi açmaya yetiyor.

Fener’deki birkaç mekana uğruyoruz. Fener, Balat’a yürüme mesafesinde, yaklaşık 10 dakika. Birbirlerine çok yakın olan bu iki semtin isimleri her zaman birlikte anılmış. Günümüzde de, birbirinden ayrılması çok zor. En hareketli caddelerinden biri olan Vodina Caddesi üzerindeyiz. Hanımeli Cafe’den gelen salep kokuları, biraz ilerideki tarihi fırından gelen sıcak simit kokularına karışıyor.
Hanımeli Cafe Adres: Balat Mah. Vodina Cad. Akçin Sok. No 3/B, Fener 

Üzerinde bulunduğumuz sokağın canlanmasına sebep olduğunu düşündüğümüz sımsıcak ve bol kedili bir kafe çıkıyor karşımıza.Naftalin Cafe ve hemen karşısındaki Naftalin Vintage, eski dönemlere özlem duyan insanları kendine çeken iki nokta. Nostaljik plaklar çalan kafesinde, bitki çayı içip ve o gün yapılmış ıslak kekinden yiyorum.

Kafeden çıktığımda da, Naftalin’in dönem eşyaları satılan dükkanına uğramadan edemiyorum. Küçücük yere nasıl sığdığına inanamadığımı; “ne ararsanız bulabileceğiniz” bir alandayım. Daktilolar, makineler, şamdanlıklar, çerçeveler, porselenler… Tam anlamıyla zamanın içinden geçip, geçmişe geri gidiyorum. Fener’in bu sokağındaki bu dükkanında tarif edilemez bir nostalji hissi yaşıyorum.
Naftalin Cafe Adres: Balat Mah. Yıldırım Cad. No:22A, Fener

Antikacıların yan yana sıralandığı bu sokakta eğer şanslıysanız, küçük çapta bir müzayedeye de denk gelebilirsiniz. Ben de müzayede yapılan bu dükkanlardan birine önce izlemek için girip, sonra dayanamayıp sandalyelerine oturuyorum. 15 liradan satışa çıkan eski bir analog makine, en son 50 liraya sahibini buluyor.

Buradan çıkınca acıktığımızı fark edip, çok sevdiğimiz eski esnaf lokantalarından birine; Köfteci Arnavuta doğru yürümeye başlıyorum. Balat’ta yer alan bu köfteciye yaklaştığımızı da burnumuza gelen köfte kokusu sayesinde anlıyorum. Köfte ve piyazdan sonra sütlü tatlı sevenlere meşhur Arnavut tatlısı Tirileçyiyip, taze demlenmiş çayından yudumlamasını tavsiye ederim. Eski adıyla Mavi Köşe Lokantası olan bu lokanta, 1937 yılında iki kardeş tarafından kurulmuş. Müdavimlerinin söylediğine göre ne lokantanın çizgisinde, ne de yenen köftelerin tadında hiçbir azalma olmamış.
Köfteci Arnavut Adres: Mürselpaşa Cad. No: 139, Balat 

Güncelleme (2019): Köfte severler ve farklı restoranların köftesini denemek isteyenler için, Fındık Kabuğunda Köfte adresi de aklınızda olsun.

Fındık Kabuğunda Köfte Adres: Balat Mah., Mürselpaşa Cad. No:89

IMG_6844.jpg

Forno Balat
Balat’ın benim için en sıcak, en güzel mekanlarından biri Forno Balat. Taş fırınında pişen pizzaları, lahmacunları çok lezzetli. Sokakları gezdikten sonra burada bir mola verip incecik hamurlu lahmacunlarından tadabilirsiniz. Pazar günleri sunulan açık büfe kahvaltısı ise hem gözünüzü, hem midenizi doyuran cinsten.
Forno Balat Adres: Fener Kireçhane Sok., No: 13

Güncelleme (2019): Yeni açılan mekanlardan Coffee Department’da kahve içmenizi, Pops Balat’ta güzel müzikler eşliğinde, sanki kendinizi Berlin’de gibi hissederek tatlı-kitap keyfi yapmanızı, Rag’n Roll Vintage’da ikinci el eşya ve aksesuarlara göz atmanızı öneririm.

Coffee Department Adres: Ayvansaray Mah., Kürkçü Çeşmesi Sok, No:5/A Balat 
Pops Balat Adres: Balat Mah., Ayan Cad. No:62
Rag’n Roll Vintage Adres: Balat Mah., Yıldırım Cd. 31A

IMG_2241-s

Rum Ortodoks Patrikhanesi

Ortodoks Hristiyanlar için çok önemli olan Rum Ortodoks Patrikhanesi Fener’de bulunuyor. Kapısından içeri girince tütsü kokularının burnuma geldiği anda, burası ile yenilerde öğrendiğim bir bilgiyi hemen hatırlıyorum.

Bu patrikhane, 1602 yılında buraya taşınarak, yeni doğan çocukların vaftiz edildiği kutsal yağın yapıldığı yer haline gelmiş. Bu yağ aynı zamanda, buradan dünyanın Ortodoks kiliselerine dağıtılıyor.

Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi Adres: Yavuz Sultan Selim Mah., Dr. Sadık Ahmet Cad. No:44

IMG_2252-s.jpg

Son durağım ise, fotoğrafların kesinlikle hakkını veremediğini düşündüğüm, şehrin en iyi restore edilmiş tarihi yapılarından biri: Sveti Stefan, nam-ı diğer “Demir Kilise”.

Tamamı demirden oluşan ve Haliç’in kıyısına monte edilerek yapılan kilise 1898’de açılmış. Dünyadaki 3 demir kiliseden biri olma özelliğini taşıyan yapının benzer örnekleri de Arjantin ve Avusturya’daymış. Günümüzde ise ayakta olan sadece Balat’taki. 500 ton ağırlığındaki kilisenin parçaları, gemilerle taşınmış ve denizin üzerinde monte edilmiş.

Kilise içinin -desenli vitrayları, işleme ve resimleriyle- en az dış cephesi kadar etkileyici olduğunu, üstelik burada bir ayine katılma şansınız varsa bu etkinin kat ve kat artacağını da eklemeliyim.

Demir Kilise – Sveti Stefan Kilisesi Adres: Balat Mah., Mürselpaşa Cad. No:10

Not: Demir Kilise’nin bağlı olduğu Bulgar Eksarhhanesi, Şişli’de yer alıyor. Geniş bahçesi ve köşkü ilk gördüğüm andan itibaren beni çok etkiledi. Arkasında bir de kilisesi bulunuyor. Yolunuz düşerse muhakkak bakın!

foto13-balat manzara-s.jpg

Not: Eğer tarihi semtler arasında yer alan Fener ve Balat hakkında daha fazla bilgi edinmek istiyorsanız;  Ahmet Faik Özbilge’nin Fener – Balat – Ayvansaray isimli kitabını okuyabilirsiniz.

Not II: Hazreti İsa’nın doğumu ve vaftiz edilişinin yıl dönümü nedeniyle, her yıl Balat’taki Aya Yorgi Kilisesi’nde ayin düzenlenip, sonrasında Haliç’de denizden haç çıkarma töreni yapılıyor. Fener Rum Patriği Bartholomeos’un törene katıldığı anlara tanık etmek isterseniz, her yıl 6 0cak tarihini kollamanız gerekir.